Beperkende reagens berekenen

De formule

Hoe je het beperkende reagens berekent

Het beperkende reagens is de stof die als eerste opraakt en daarmee bepaalt hoeveel product er maximaal kan ontstaan. Deel het aantal mol van elk reagens door zijn coëfficiënt in de gebalanceerde vergelijking — de kleinste uitkomst wijst het beperkende reagens aan, en die uitkomst maal de coëfficiënt van het product geeft de maximale hoeveelheid product.

Alles wat overblijft, is in overmaat aanwezig en blijft ongereageerd achter zodra het beperkende reagens op is.

Waarom het beperkende reagens belangrijk is

Het beperkende reagens bepaalt de theoretische opbrengst, en dus de maatstaf waaraan het procentuele rendement later wordt afgezet. Het vertelt je ook welk reagens je in overmaat kunt toevoegen als het goedkoop is, en welk reagens juist precies afgemeten moet worden als het dat niet is.

Een veelgemaakte fout is het vergelijken van massa's of ruwe aantallen mol in plaats van de verhoudingen. Drie mol van A tegenover twee mol van B lijkt erop te wijzen dat B beperkend is, maar met de coëfficiënten hierboven is het juist A dat als eerste opraakt.

Rekenvoorbeeld

Met de standaardwaarden — 3 mol reagens A met coëfficiënt 2, 2 mol reagens B met coëfficiënt 1, en een productcoëfficiënt van 2 — is de verhouding voor A 3 ÷ 2 = 1,5 en voor B 2 ÷ 1 = 2. De kleinste verhouding, 1,5, wijst A aan als beperkend reagens. Het gevormde product komt daarmee op 1,5 × 2 = 3 mol.

De uitkomst interpreteren

Zijn de twee verhoudingen gelijk, dan staan de reagentia in exact stoichiometrische verhouding en worden beide volledig verbruikt. Om te bepalen hoeveel van het overmaatreagens overblijft, neem je het verbruikte aantal mol — de beperkende verhouding maal de coëfficiënt van dat reagens — en trek je dat af van de starthoeveelheid.