Successieplanning in België: wat je moet weten over schenk- en erfbelasting in 2026
Foto van Masjid Pogung Dalangan · Unsplash
Wat je aan schenk- of erfbelasting betaalt, hangt niet alleen af van wie je iets nalaat of schenkt, maar ook van je gewest. Een overzicht van de regels en de meest gebruikte planningstechnieken, zonder één fout nationaal antwoord te geven op een vraag die dat niet heeft.
Wat je aan schenk- of erfbelasting betaalt in België, hangt sterk af van je gewest: Vlaanderen, Wallonië en Brussel bepalen elk hun eigen tarieven, schijven en vrijstellingen. Er bestaat dus geen enkel, landelijk antwoord op "hoeveel erfbelasting betaal ik". Wel bestaan er, over de gewestgrenzen heen, dezelfde soort planningstechnieken om die belasting te verminderen of uit te stellen. Dit artikel legt de basisregels per gewest uit en de twee meest gebruikte technieken: de schenking met voorbehoud van vruchtgebruik en het testament.
Waarom je gewest bepaalt wat je betaalt
Schenkbelasting en erfbelasting (in Wallonië en Brussel nog "successierechten" genoemd) zijn sinds de bijzondere financieringswet van 1989 een bevoegdheid van de gewesten, niet van de federale overheid. Voor erfbelasting is het gewest bevoegd waar de overledene de langste tijd zijn fiscale woonplaats had in de vijf jaar vóór zijn overlijden; voor schenkbelasting is dat het gewest waar de schenker zijn fiscale woonplaats het langst had in diezelfde periode. Dat legt de FOD Financiën zelf uit: de gewesten leggen sindsdien elk hun eigen tarieven en vrijstellingen vast, en de FOD Financiën int de belasting in Wallonië en Brussel nog wel namens die gewesten, terwijl Vlaanderen zijn eigen Vlaamse Belastingdienst (VLABEL) heeft.
Schenkbelasting: roerend tegen vlak tarief, onroerend progressief
Schenk je geld, een beleggingsportefeuille of ander roerend goed via een Belgische notariële akte, dan geldt een vlak tarief (hetzelfde percentage ongeacht het bedrag), dat wel per gewest verschilt:
| Gewest | Rechte lijn en partners | Andere personen |
|---|---|---|
| Vlaanderen | 3% | 7% |
| Brussel | 3% | 7% |
| Wallonië | 3,3% | 5,5% |
Dat bevestigt notaire.be, de Franstalige tegenhanger van notaris.be. Schenk je roerende goederen niet via een Belgische notaris (bijvoorbeeld via een bankgift of een schenking voor een buitenlandse notaris), dan betaal je in principe geen schenkbelasting — maar loop je wel het risico dat de begiftigde alsnog erfbelasting moet betalen als de schenker binnen de verdachte periode overlijdt (zie verder).
Schenk je een woning, een bouwgrond of ander onroerend goed, dan gelden geen vlakke tarieven, maar progressieve schijven die oplopen naarmate het geschonken bedrag hoger ligt én naarmate de verwantschap met de begiftigde verder weg staat. In zowel Vlaanderen als Wallonië loopt het maximumtarief in rechte lijn op tot 27% voor de hoogste schijven; in Brussel gelden eigen, eveneens progressieve schijven. Een schenking van een onroerend goed moet bovendien altijd via een Belgische notariële akte, in tegenstelling tot een schenking van roerende goederen.
Erfbelasting in Vlaanderen: de tarieven
In Vlaanderen wordt erfbelasting per erfgenaam afzonderlijk berekend, op basis van wat die erfgenaam persoonlijk erft, en volgens progressieve schijven die verschillen naargelang de verwantschap:
| Schijf (rechte lijn en partners) | Tarief |
|---|---|
| € 0 – € 50.000 | 3% |
| € 50.000 – € 250.000 | 9% |
| Boven € 250.000 | 27% |
| Schijf (broers en zussen / anderen) | Broers en zussen | Anderen |
|---|---|---|
| € 0 – € 35.000 | 25% | 25% |
| € 35.000 – € 75.000 | 30% | 45% |
| Boven € 75.000 | 55% | 55% |
Dit overzicht volgt de tariefstructuur zoals samengevat door notaris.be. Voor inkomsten- en overlijdensjaar 2026 voert Vlaanderen bovendien twee wijzigingen door: de vrijstelling voor de langstlevende partner op roerende goederen stijgt van € 50.000 naar € 75.000, en alleenstaanden zonder kinderen kunnen via testament tot € 100.000 nalaten aan een persoon naar keuze tegen de gunstige tarieven van 3% en 9% in plaats van de veel hogere tarieven voor "anderen". Dat kondigde notaris.be aan naar aanleiding van het Vlaamse programmadecreet bij de begroting 2026.
Erfbelasting in Wallonië en Brussel
Wallonië en Brussel gebruiken elk hun eigen, eveneens progressieve schijven, die op belangrijke punten afwijken van Vlaanderen:
| Gewest | Rechte lijn: laagste schijf | Rechte lijn: hoogste tarief | Vrijstelling in rechte lijn |
|---|---|---|---|
| Wallonië | 3% tot € 12.500 | 30% boven € 500.000 | € 12.500, verdubbeld tot € 25.000 als de nettoverkrijging niet hoger is dan € 125.000 |
| Brussel | 3% tot € 50.000 | 30% boven € 500.000 | € 15.000 per erfgenaam |
Dat bevestigen de overzichten van notaris.be over het Waalse Gewest en notaris.be over het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In beide gewesten liggen de tarieven voor broers en zussen, en zeker voor niet-verwanten, aanzienlijk hoger dan in rechte lijn — in Brussel bijvoorbeeld tot 65% voor broers en zussen en tot 80% voor niet-verwante "anderen".
Rekenvoorbeeld: € 200.000 nalaten aan je kind
Stel dat een ouder € 200.000 nalaat aan een enig kind, vóór toepassing van de vrijstelling ("abattement") waar Wallonië en Brussel mee werken. Afhankelijk van het gewest waar de ouder zijn fiscale woonplaats had, wordt het progressieve tarief dan als volgt toegepast op de opeenvolgende schijven:
| Gewest | Berekening op de schijven tot € 200.000 | Erfbelasting vóór vrijstelling |
|---|---|---|
| Vlaanderen | 3% × € 50.000 + 9% × € 150.000 | € 15.000 |
| Wallonië | 3% tot 14% over de negen schijven tot € 200.000 | € 17.625 |
| Brussel | 3%, 8%, 9% en 18% over de schijven tot € 200.000 | € 16.750 |
Wallonië en Brussel passen op dit bedrag nog een vrijstelling ("abattement") toe op de eerste schijf — in Wallonië € 12.500, in Brussel € 15.000 per erfgenaam — waardoor het uiteindelijk verschuldigde bedrag in beide gewesten in de praktijk lager uitvalt dan hierboven. Vlaanderen kent voor rechte lijn geen apart abattement bovenop de tabel; de eerste schijf van 3% werkt daar zelf al als een laag instapniveau. Dit voorbeeld is bewust vereenvoudigd en houdt geen rekening met bijkomende vrijstellingen (zoals die voor kinderen onder de 21 jaar in Brussel). Het toont vooral dat eenzelfde erfenis, aan dezelfde persoon, in de drie gewesten tot een merkbaar verschillend bedrag aan erfbelasting leidt.
De twee meest gebruikte planningstechnieken
Successieplanning draait niet om het ontwijken van belasting, maar om het bewust kiezen wanneer en hoe je vermogen overdraagt, binnen de wettelijke mogelijkheden. De twee meest gebruikte technieken in België zijn:
- Schenking met voorbehoud van vruchtgebruik. Je schenkt de blote eigendom van een goed (bijvoorbeeld een woning of een beleggingsportefeuille) aan je kinderen, maar behoudt zelf het vruchtgebruik: het recht om het goed te gebruiken of er de inkomsten (huur, dividenden, intresten) van te innen, zolang je leeft. Bij je overlijden dooft het vruchtgebruik vanzelf uit en wordt de begiftigde volle eigenaar, zonder bijkomende erfbelasting op dat vruchtgebruik. Deze techniek kan enkel via een notariële akte, en op de schenking zelf is wel schenkbelasting verschuldigd volgens de tarieven hierboven. Dat legt notaris.be uit.
- Testament. Met een testament bepaal je zelf, binnen de grenzen van het erfrecht (zoals de reserve voor kinderen), wie wat erft en in welke verhouding — inclusief personen die zonder testament wettelijk niets of weinig zouden erven, zoals een feitelijk samenwonende partner, een goede vriend of een goed doel. Een testament verandert niets aan de toepasselijke erfbelastingtarieven zelf, maar bepaalt wél wie in welke tariefcategorie valt en hoeveel elke begunstigde uiteindelijk ontvangt.
Belangrijk bij elke schenking: de "verdachte periode". Sterft de schenker binnen een bepaald aantal jaren na een niet-geregistreerde schenking (bijvoorbeeld een handgift of bankgift), dan wordt die schenking alsnog bij de erfenis geteld en belast met erfbelasting in plaats van de lagere schenkbelasting. Voor schenkingen vanaf 2026 bedraagt die verdachte periode in de drie gewesten 5 jaar.
Wat te controleren voor je eigen situatie
- Je fiscale woonplaats in de vijf jaar vóór een schenking of overlijden bepaalt welk gewest bevoegd is — niet noodzakelijk waar het onroerend goed zelf ligt.
- De tarieven, schijven en vrijstellingen hierboven zijn illustratief en wijzigen regelmatig; controleer voor een exacte berekening altijd de actuele regels van het bevoegde gewest.
- Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik of een testament vereist steeds een notaris; bespreek je volledige familiale en vermogenssituatie voor je een keuze maakt.
- Dit artikel behandelt de basisregels, geen gepersonaliseerd advies — elke familiesituatie (samengesteld gezin, onderneming, buitenlands vermogen) kan tot andere regels of uitzonderingen leiden.
Bronnen
- Bron: Successierechten en erfbelasting betalen — FOD Financiën
- Bron: Tarifs des donations mobilières — notaire.be
- Bron: De erfbelasting in het Vlaamse gewest — notaris.be
- Bron: De successierechten in het Waalse gewest — notaris.be
- Bron: De successierechten in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest — notaris.be
- Bron: Vlaamse erf- en registratiebelasting: aangekondigde hervorming — notaris.be
- Bron: Wat is een schenking "met voorbehoud van vruchtgebruik"? — notaris.be
Dit is algemene informatie, geen fiscaal of juridisch advies. Schenk- en erfbelasting verschillen sterk per gewest en per persoonlijke situatie. Raadpleeg voor je eigen successieplanning een notaris of een erkend vermogens- of successieplanner.